माहिती करून घ्या पृथ्वीला नष्ट करू शकेल असा लघुग्रह बेनु बद्दल

बेनु

बेनु हे नाव ऐकताच आपण बुचकळ्यात पडू. बेनु असं विचित्र नाव पृथ्वीवरील कोणाचं नाही आहे तर ते आहे पृथ्वीपासून साधारण १३० मिलियन किलोमीटर अंतरावर असणाऱ्या एका लघुग्रहाचं. हा लघुग्रह सध्या चर्चेत आला आहे तो नासाच्या एका मोहिमेमुळे. बेनुचं खरं नाव आहे १०१९५५ बेनु. हा लघुग्रह अपोलो ग्रुप मधील असून ह्याचा व्यास ४९२ मीटर (+/- १० मीटर) इतका आहे. म्हणजेच साधारण एम्पायर स्टेट बिल्डींग च्या उंचीचा. ह्या बेनुला मानवाने ११ सप्टेंबर १९९९ ला शोधलं. बेनु खरं तर पी.एच.ओ. आहे म्हणजे पोटेंशीयली हझारडस ऑब्जेक्ट. ह्याचा अर्थ होतो की ज्या ऑब्जेक्ट पासून पृथ्वीला धोका आहे. ह्या ऑब्जेक्ट ची पृथ्वीशी टक्कर होण्याची शक्यता आहे किंवा पृथ्वीच्या जवळून जाण्याची शक्यता आहे. ह्यांच्या ठरलेल्या रस्त्यातील बदल पृथ्वीशी थेट भेट घडवून आणेल. ही भेट पृथ्वीवरील सगळ्या सजीवांना अथवा प्राणिमात्रांना अंशतः अथवा पूर्ण नष्ट करण्यास सक्षम असेल.

हा बेनु चर्चेत आला आहे तो नासा च्या ओसायरीस- रेक्स ह्या मोहिमेमुळे. ८ सप्टेंबर २०१६ साली नासाने ह्या बेनु वर ओसायरीस- रेक्स ह्या नावाचं यान पाठवलं आहे. ओसायरीस- रेक्स चा अर्थ आहे (Origins, Spectral Interpretation, Resource Identification, Security, Regolith Explorer) सप्टेंबर २०१६ साली उडालेलं हे यान आता बेनु च्या जवळ जाऊन पोहचलेलं आहे. ह्याचा मुख्य उद्देश आहे बेनु वरील काही दगडमातीचे नमुने पुन्हा पृथ्वीवर घेऊन परतणे.

पुढील एक वर्ष बेनु च्या कक्षेत ओसायरीस- रेक्सवरील पाच वैज्ञानिक उपकरणं त्याचा अभ्यास करून त्यावर कुठे योग्य रीतीने उतरता येईल ह्याचे सर्वेक्षण करेल. त्याच सोबत बेनुचं पूर्ण मॅपिंग करतील. ओसायरीस- रेक्स वर थ्री डी मॅपिंग, थर्मल स्पेक्ट्रोमीटर आहे. ह्यावर टॅग सॅम नावाचं उपकरण म्हणजेच एक रोबोटिक आर्म आहे. ह्या आर्म मध्ये नायट्रोजन गॅस चा वापर करून ह्या बेनु वरील दगड मातीचा धुराळा उडवला जाणार आहे. ह्याच धुराळ्यात उडालेली दगडमाती एका पेटीत बंद करून ती पृथ्वीवर अभ्यासासाठी आणली जाणार आहे. ह्यावर तीन वेळा असा धुराळा उडवता येईल इतका नायट्रोजन गॅस उपलब्ध आहे. ह्यातून साधारण साखरेच्या ३० पॅकेट इतकी धूळ माती पृथ्वीवर आणली जाणार आहे. इथल्या मातीचे नमुने घेऊन हे यान २०२१ ला पुन्हा आपला परतीचा प्रवास पृथ्वीच्या दिशेने सुरु करणार असून दोन वर्ष प्रवास केल्यावर २०२३ साली उतेह वाळवंटात उतरणार आहे. ह्या यानाने आणलेली माती वैज्ञानिक अभ्यासासाठी संशोधकांना जॉन्सन स्पेस सेंटर, ह्युस्टन, टेक्सास, अमेरिका इकडे उपलब्ध होणार आहे.

आपल्या विश्वात आपल्याला ज्ञात असलेल्या ७८०,००० लघुग्रहांमधून बेनुच का? तर ह्यामागे काही कारणे आहेत. बेनुची कक्षा पृथ्वीच्या जवळ आहे. ती पृथ्वीच्या कक्षेला छेदून पण जाते. त्यामुळे प्रत्येक ६ वर्षांनी बेनु पृथ्वीच्या जवळ येतो. असे छोटे ग्रह त्यांच्या लहान आकारामुळे खूप वेगात स्वतःभोवती फिरत असतात. बेनु आकाराने मोठा असल्याने स्वतःभोवती फिरायला वेळ घेतो. त्याची एक प्रदक्षिणा साधारण ४.५ तासात पूर्ण होते. ह्यामुळे ओसायरीस- रेक्स ह्या यानाला त्याच्या कक्षेशी जुळवून घेता येणार आहे. बेनु २१३५ साली पृथ्वीपासून अगदी चंद्रापेक्षा कमी अंतरावर असणार आहे. ह्या शिवाय २१७५ आणि २१९५ साली अजून जास्ती पृथ्वी जवळून त्याचा प्रवास अपेक्षित आहे. त्या शिवाय हा लघुग्रह अतिशय जुना आहे. ज्याकाळी आपली सौरमाला अस्तित्वात आली. बेनु हा एखाद्या रेड जायंट ताऱ्याचा अथवा सुपरनोव्हा चा अंश असावा. ह्यावर असलेलं मटेरियल जवळपास ४.५ बिलियन वर्षापूर्वी अस्तित्वात आलेलं आहे. जे आपल्या सौरमालेचं वय आहे. बेनुच्या दगड मातीच्या अभ्यासातून जर त्यात सजीवांची निर्मिती करणाऱ्या गोष्टींच अस्तित्व सापडलं तर ह्याचा अर्थ पूर्ण विश्वात अनेक ठिकाणी सजीवांची उत्पत्ती शक्य असण्यावर शिक्कामोर्तब होणार आहे. ह्यावरील मटेरियल हे व्यवस्थित कार्बन संयुगानी युक्त आहे. ह्यावर ऑरगॅनिक मोल्यूक्युल, धातू, प्लाटेनिअम किंवा पाण्याचे अंश असण्याची पण शक्यता आहे. बेनु च्या अभ्यासामुळे त्याची कक्षा अजून अचूकतेने आपल्याला ठरवता येणार आहे. तसेच बेनु सारखा लघुग्रह आपल्या सौरमालेत कसा अडकला? ह्या प्रश्नांची उत्तरं मिळण्यास मदत होणार आहे. नासाची ही मोहीम जवळपास ९८३ मिलियन अमेरिकन डॉलर ची आहे.

मला ओसायरीस- रेक्स ही नासाची मोहीम खूपच संस्मरणीय वाटत आहे. एकतर इतक्या लहान आकाराच्या लघुग्रहावर आपलं यान कक्षेत स्थापन करणं त्या नंतर त्याचा वर्षभर अभ्यास करून त्यावर एका प्रोबला टचडाऊन करून त्यावरच्या दगडमातीच्या नमुन्यांना एका ठिकाणी बंदिस्त करून पुन्हा ते सगळं पृथ्वीवर अचूकतेने पाठवून ते व्यवस्थित उतरवणं. हा सगळं विचार नुसता करून नाही तर हे सगळं प्रत्यक्षात आणणं हे खूप उच्च तंत्रज्ञानाचं प्रतिक आहे. २०२३ मध्ये ओसायरीस- रेक्स चा भाग बेनु च्या पृष्ठभागावरील दगड मातीचे नमुने घेऊन पृथ्वीवर उतरेल तेव्हा आपण विश्वाला ४.५ बिलियन वर्ष मागे जाऊन बघू शकणार आहोत. ही उपलब्धी एकूणच पूर्ण विश्वाच्या अभ्यासातील एक मैलाचा दगड ठरणार ह्यात शंका नाही. तूर्तास नासा च्या सर्वच अभियंते आणि वैज्ञानिक ज्यांनी हे स्वप्न बघितलं आणि सध्या निम्म पूर्ण केलं आहे त्यासाठी त्यांच्या कर्तुत्वाला माझा सलाम. विश्वाच्या अनेक गुंतागुंतीच्या प्रश्नांना उत्तर देण्यात बेनु एक महत्वाची निर्णायक भूमिका बजावणार आहे ह्यात शंका नाही.


या आणि अशा वैविध्यपूर्ण लेखांचे अपडेट्स मिळविण्यासाठी आमचे फेसबुक पेज मनाचेTalks ला नक्की लाईक करा. आणि लेखांचे अपडेट्स व्हाट्स ऍप वर मिळवण्यासाठी ८३०८२४७४८० या नम्बरवर ‘अपडेट्स’ असा व्हाट्स ऍप मेसेज करा.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.